De begrippen RI&E, machine-risicobeoordeling en CE-beoordeling worden nogal eens door elkaar gebruikt. Begrijpelijk, want ze hebben allemaal te maken met machineveiligheid. Toch dienen ze ieder een ander doel. Wat zijn de verschillen en wanneer heeft een bedrijf welke beoordeling nodig?
Wat is een RI&E en wat wordt daarin beoordeeld?
Iedere werkgever is volgens de Arbowet verplicht om de risico’s voor de veiligheid en gezondheid van medewerkers in kaart te brengen. Dat gebeurt met een Risico-Inventarisatie en -Evaluatie, kortweg RI&E.
Een RI&E kijkt naar de arbeidsomstandigheden binnen het hele bedrijf. Van fysieke belasting en gevaarlijke stoffen tot de inrichting van werkplekken en het gebruik van machines.
De risico’s die tijdens deze inventarisatie naar voren komen, worden opgenomen in een Plan van Aanpak. Hierin staat welke maatregelen nodig zijn, wie deze gaat uitvoeren en binnen welke termijn.
Hier ontstaat soms een misverstand. Een bedrijf kan beschikken over een actuele RI&E, terwijl de risico’s van afzonderlijke machines nog onvoldoende zijn onderzocht. Zeker bij bedrijven waar veel verschillende machines worden gebruikt, is een algemene RI&E niet altijd gedetailleerd genoeg om alle technische veiligheidsrisico’s vast te stellen.
Waarom is een machine-risicobeoordeling nodig?
Een machine kan jarenlang probleemloos draaien. Medewerkers kennen het apparaat, weten hoe het werkt en hebben hun eigen manier ontwikkeld om kleine storingen op te lossen. Juist daar kunnen risico’s ontstaan.
Neem een productiemachine waarbij regelmatig materiaal vastloopt. Om de blokkade te verwijderen, opent een medewerker een afscherming. Dat gaat al jaren goed. Maar wat gebeurt er wanneer de machine onverwacht in beweging komt?
Bij een machine-risicobeoordeling worden dit soort situaties onderzocht. Niet alleen het normale gebruik van de machine wordt beoordeeld, maar ook onderhoud, schoonmaak, storingen en andere werkzaamheden waarbij medewerkers met gevaarlijke situaties in aanraking kunnen komen. Daarbij wordt gekeken naar de ernst van mogelijk letsel, de blootstelling aan het gevaar en de mogelijkheden om het risico te vermijden of te beperken.
Op basis daarvan wordt bepaald welke maatregelen noodzakelijk zijn. Soms is een aanpassing aan de machine voldoende. In andere gevallen zijn aanvullende veiligheidsvoorzieningen nodig, zoals een lichtscherm, veiligheidsschakelaar of machineafscherming.
Het gaat er niet om zoveel mogelijk beveiligingen te plaatsen, maar om de juiste maatregelen te treffen voor de risico’s die daadwerkelijk aanwezig zijn.
Wat betekent een CE-markering op een machine?
De CE-markering heeft een ander uitgangspunt. Deze heeft betrekking op de Europese eisen waaraan een machine moet voldoen voordat deze op de markt wordt gebracht of in gebruik wordt genomen. De fabrikant is verantwoordelijk voor het doorlopen van de toepasselijke conformiteitsprocedure. Een risicobeoordeling van de machine vormt daarvan een belangrijk onderdeel.
Ook de technische documentatie, gebruiksaanwijzing en veiligheidsvoorzieningen moeten aan de geldende eisen voldoen. Wanneer de machine aan alle toepasselijke voorschriften voldoet, stelt de fabrikant de conformiteitsverklaring op en brengt hij de CE-markering aan.
Een CE-markering betekent overigens niet dat een onafhankelijke instantie iedere machine heeft gekeurd. In veel gevallen voert de fabrikant de conformiteitsbeoordeling zelf uit. Voor bepaalde machines en omstandigheden is betrokkenheid van een aangemelde instantie verplicht.
Is een machine met CE-markering automatisch veilig?
Een CE-markering geeft aan dat de fabrikant verklaart dat de machine voldoet aan de toepasselijke Europese producteisen. Maar daarmee zijn niet automatisch alle risico’s op de werkvloer afgedekt.
De omstandigheden waarin een machine wordt gebruikt, kunnen immers veranderen. Machines worden verplaatst, aangepast of gecombineerd met andere installaties. Ook kan de manier waarop medewerkers ermee werken afwijken van het oorspronkelijk bedoelde gebruik.
Daarom blijft het belangrijk om machines binnen de eigen werkomgeving op risico’s te beoordelen. Een CE-markering vervangt dus niet de verplichting van een werkgever om te zorgen voor veilige arbeidsmiddelen en veilige werkomstandigheden.
Het verschil tussen RI&E, machine-risicobeoordeling en CE-beoordeling
Het onderscheid zit vooral in de vraag die met iedere beoordeling wordt beantwoord.
Bij een RI&E draait het om de veiligheid en gezondheid van medewerkers binnen de organisatie.
Welke risico’s zijn er op de werkvloer en wat moet de werkgever doen om deze te beheersen?
Een machine-risicobeoordeling gaat een stap verder en onderzoekt de gevaren van een specifieke machine. Wat kan er misgaan tijdens het gebruik, onderhoud of bij storingen? En welke technische of organisatorische maatregelen zijn nodig?
Bij een CE-beoordeling staat de conformiteit van de machine centraal. Voldoet de machine aan de toepasselijke Europese productwetgeving en zijn de vereiste stappen voor CE-markering correct doorlopen?
De beoordelingen kunnen elkaar aanvullen, maar zijn niet zonder meer uitwisselbaar.
Wanneer moet een bestaande machine opnieuw worden beoordeeld?
Een machine die tien jaar geleden veilig in gebruik is genomen, hoeft vandaag niet automatisch aan alle nieuwste productnormen te voldoen. Toch moet de werkgever ervoor zorgen dat de machine veilig gebruikt kan worden en voldoet aan de eisen die voor bestaande arbeidsmiddelen gelden.
Dat vraagt om aandacht voor de actuele staat van de machine.
Beveiligingen kunnen slijten, onderdelen worden vervangen en productieprocessen veranderen. Ook medewerkers kunnen in de loop der jaren andere werkwijzen ontwikkelen.
Vooral bij aanpassingen aan machines is het belangrijk om opnieuw naar de risico’s te kijken. Een wijziging kan namelijk gevolgen hebben voor de veiligheid en in bepaalde gevallen zelfs leiden tot nieuwe verplichtingen rondom CE-markering.
Of dat aan de orde is, hangt af van de aard en de gevolgen van de wijziging. Niet iedere aanpassing betekent automatisch dat een machine opnieuw CE-gemarkeerd moet worden.
Wat verandert er door de nieuwe Europese Machineverordening?
Op 20 januari 2027 wordt de huidige Machinerichtlijn 2006/42/EG vervangen door de Europese Machineverordening (EU) 2023/1230.
Deze nieuwe regelgeving houdt onder meer rekening met technologische ontwikkelingen en besteedt nadrukkelijker aandacht aan onderwerpen zoals cybersecurity en veiligheidsrisico’s die samenhangen met nieuwe technologieën.
Ook de verantwoordelijkheden van marktdeelnemers en de eisen rondom documentatie en conformiteitsbeoordeling worden op onderdelen aangepast.
Voor machinebouwers is het belangrijk om tijdig te onderzoeken wat deze veranderingen betekenen voor hun machines en technische documentatie.
Maar ook bedrijven die bestaande machines aanpassen of samenvoegen tot een nieuwe installatie doen er verstandig aan om te laten beoordelen welke verplichtingen in hun situatie gelden.
Waarom alleen een RI&E of CE-markering niet voldoende hoeft te zijn
In de praktijk ziet Inrato International dat machineveiligheid verder gaat dan het beschikken over de juiste documenten.
Een rapport kan volledig zijn, terwijl maatregelen op de werkvloer nog niet zijn uitgevoerd. En een machine kan technisch goed beveiligd zijn, terwijl medewerkers onvoldoende weten hoe ze er veilig mee moeten werken.
Daarom is het belangrijk om niet alleen risico’s vast te stellen, maar ook te controleren of de gekozen maatregelen daadwerkelijk werken.
Leendert Jan IJspeert van Inrato International houdt zich bezig met het beoordelen van machineveiligheid en het vertalen van wettelijke eisen naar praktische oplossingen. Daarbij wordt niet alleen gekeken naar wat volgens de regelgeving noodzakelijk is, maar ook naar wat binnen het productieproces werkbaar is. Een veiligheidsmaatregel moet immers bescherming bieden zonder dat medewerkers voortdurend worden belemmerd bij hun werkzaamheden.
Het uiteindelijke doel is niet een rapport dat in de kast verdwijnt, maar een werkomgeving waarin mensen veilig met machines kunnen werken.
RI&E machines laten uitvoeren door Inrato International
Twijfel je of de machines binnen jouw bedrijf voldoende zijn beoordeeld? Of wil je weten of een aanpassing aan een bestaande machine gevolgen heeft voor de CE-markering?
Inrato International ondersteunt bedrijven bij het uitvoeren van machine-risicobeoordelingen, RI&E’s voor machines en vraagstukken rondom CE-markering. Van het inventariseren van risico’s tot het adviseren over passende veiligheidsmaatregelen en het opstellen van een praktisch Plan van Aanpak.
Wil je weten waar jouw bedrijf staat op het gebied van machineveiligheid?
Neem contact op met Inrato International voor een beoordeling of advies.
Veelgestelde vragen over RI&E
Een RI&E brengt de risico’s voor veiligheid en gezondheid binnen een bedrijf in kaart. Een machine-risicobeoordeling richt zich specifiek op de gevaren van een machine, bijvoorbeeld tijdens bediening, onderhoud en het oplossen van storingen.
Ja. Werkgevers zijn volgens de Arbowet verplicht een RI&E uit te voeren. Wanneer medewerkers met machines werken, moeten ook de risico’s die daarmee samenhangen worden beoordeeld.
Een risicobeoordeling is een verplicht onderdeel van het CE-conformiteitsproces voor machines. Daarnaast moeten werkgevers de risico’s van arbeidsmiddelen beoordelen. Hoe uitgebreid deze beoordeling moet zijn, hangt af van de machine, het gebruik en de aanwezige gevaren.
Nee. Een CE-markering is de verklaring van de fabrikant dat een machine voldoet aan de toepasselijke Europese eisen. Het betekent niet automatisch dat een onafhankelijke instantie de machine heeft gekeurd.
Ja. De werkgever moet de risico’s van het gebruik van machines binnen de eigen werkomgeving beoordelen. Een CE-markering neemt deze verantwoordelijkheid niet weg.
Bij veranderingen die gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid, zoals aanpassingen aan de machine, wijzigingen in het gebruik of nieuwe risico’s. Ook geconstateerde gebreken en incidenten kunnen aanleiding zijn voor een nieuwe beoordeling.
Lees hier meer over in dit artikel.
Niet automatisch. Bij bepaalde ingrijpende wijzigingen kunnen nieuwe CE-verplichtingen ontstaan. Dit moet per situatie worden beoordeeld.
De fabrikant is verantwoordelijk voor de conformiteit van de machine bij het op de markt brengen of in gebruik nemen onder de toepasselijke productwetgeving. De werkgever is verantwoordelijk voor het veilige gebruik van arbeidsmiddelen binnen het bedrijf.
Vanaf 20 januari 2027 wordt de huidige Machinerichtlijn vervangen door de Europese Machineverordening (EU) 2023/1230. Deze bevat onder meer aangepaste eisen rondom machineveiligheid, documentatie en nieuwe technologieën.
Ja. Inrato International ondersteunt bedrijven bij RI&E’s voor machines, machine-risicobeoordelingen, CE-markering en het bepalen van passende veiligheidsmaatregelen.
