Een RI&E uitvoeren is een belangrijke stap om risico’s op de werkvloer inzichtelijk te maken. Maar met alleen een rapport ben je er niet. De echte waarde van een RI&E ontstaat pas wanneer geconstateerde risico’s daadwerkelijk worden aangepakt, maatregelen worden uitgevoerd en periodiek wordt gecontroleerd of die maatregelen nog steeds effectief zijn.
Een RI&E moet daarom geen momentopname zijn die na afronding in een map verdwijnt. Het is het begin van een proces waarin risico’s worden beheerst en arbeidsveiligheid structureel wordt verbeterd.
Een RI&E brengt risico’s in beeld, maar lost ze nog niet op
Bij een Risico-Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) worden gevaren en risico’s binnen een organisatie geïnventariseerd en beoordeeld. Bij machines wordt bijvoorbeeld gekeken naar het gebruik, onderhoud, mogelijke gevaren en de blootstelling van medewerkers aan risico’s.
Daarbij kunnen zaken naar voren komen zoals slijtage van beveiligingssystemen, onvoldoende onderhoud, ergonomische risico’s, ontbrekende veiligheidsprocedures of medewerkers die onvoldoende zijn geïnstrueerd.
Het vaststellen van zo’n risico zorgt op zichzelf echter nog niet voor een veiligere machine of werkplek. Daarvoor moet na de inventarisatie worden bepaald welke beheersmaatregelen nodig zijn en hoe deze worden uitgevoerd. Juist daar gaat het in de praktijk regelmatig mis!
Hulp inschakelen van InratoHet Plan van Aanpak maakt van de RI&E een praktisch instrument
De bevindingen uit een RI&E worden vertaald naar een Plan van Aanpak. Hierin wordt vastgelegd welke maatregelen nodig zijn om risico’s te beheersen of terug te dringen.
Een goed Plan van Aanpak geeft niet alleen aan wát er moet gebeuren. Ook moet duidelijk zijn wie verantwoordelijk is voor een maatregel en binnen welke termijn deze wordt uitgevoerd.
Realistische termijnen zijn daarbij belangrijk. Hetzelfde geldt voor voldoende tijd, capaciteit en interne communicatie. Wanneer verantwoordelijkheden onduidelijk zijn of voortgang niet wordt bewaakt, bestaat het risico dat noodzakelijke maatregelen blijven liggen.
Een RI&E zonder effectieve opvolging verandert daardoor al snel van een veiligheidsinstrument in een administratief document.
De opvolging van een RI&E is essentieel voor machineveiligheid
Bij machineveiligheid kunnen tekortkomingen direct gevolgen hebben voor medewerkers. Denk bijvoorbeeld aan onvoldoende beveiliging, verouderde beveiligingssystemen of risico’s tijdens onderhoud en bediening.
Veiligheid begint bij het herkennen van de aanwezige gevaren. Pas daarna kunnen passende beheersmaatregelen worden genomen. Binnen een goede RI&E worden deze risico’s objectief beoordeeld, zodat duidelijk wordt waar verbetering noodzakelijk is.
Dat betekent bijvoorbeeld dat een technisch veiligheidsprobleem niet alleen in het RI&E-rapport moet worden benoemd. Er moet vervolgens worden vastgesteld hoe het risico wordt verminderd, wie daarvoor verantwoordelijk is en of de oplossing na implementatie daadwerkelijk voldoende bescherming biedt. De opvolging is daarmee minstens zo belangrijk als de inventarisatie zelf.
Een actuele RI&E voorkomt dat oude risico’s opnieuw ontstaan
Machines, processen en werkomstandigheden veranderen voortdurend. Machines worden aangepast, productielijnen uitgebreid en werkzaamheden anders georganiseerd.
Ook beveiligingssystemen kunnen slijten of verouderen. Daarom is het belangrijk om risico’s niet eenmalig te beoordelen en daarna als afgehandeld te beschouwen.
Periodieke controles, onderhoud en aandacht voor veilig gebruik blijven noodzakelijk. Zeker bij machines is veiligheid verbonden aan de volledige levenscyclus, waaronder gebruik, onderhoud en eventuele modificaties.
Een maatregel die vandaag voldoende is, hoeft dat na een wijziging aan een machine of productieproces niet automatisch nog steeds te zijn.
Medewerkers spelen een belangrijke rol bij de opvolging van de RI&E
De mensen die dagelijks met machines en processen werken, zien vaak risico’s die tijdens een eenmalige beoordeling niet direct zichtbaar zijn. Daarom is het belangrijk medewerkers niet alleen tijdens de inventarisatie te betrekken, maar ook bij het uitvoeren en beoordelen van verbetermaatregelen.
Een technische oplossing kan op papier correct lijken, maar in de praktijk bijvoorbeeld lastig te gebruiken zijn. Ook kunnen medewerkers signaleren dat bepaalde procedures niet meer aansluiten bij de dagelijkse werkzaamheden.
Door medewerkers actief te betrekken, blijft een RI&E dichter bij de praktijk en neemt de kans toe dat maatregelen daadwerkelijk worden toegepast.
Onvoldoende opvolging kan uiteindelijk meer kosten
Een goed uitgevoerde en opgevolgde RI&E draait niet uitsluitend om het voldoen aan verplichtingen. Het beheersen van risico’s kan ook bedrijfsproblemen helpen voorkomen.
Vroegtijdig signaleren en preventief handelen kunnen bijdragen aan minder machine-uitval, lagere onderhoudskosten en het voorkomen van dure reparaties. Ook kan een goed RI&E samenhangen met minder bedrijfsongevallen, minder ziekteverzuim en een hogere productiviteit.
Daarmee heeft de opvolging van een RI&E ook een bedrijfseconomische kant en kan dit zelfs kosten besparen. Een risico tijdig aanpakken kan aanzienlijk minder ingrijpend zijn dan reageren nadat een storing of incident heeft plaatsgevonden.
Via RI&E naar structureel risicobeheer met Inrato
“Een goede RI&E geeft inzicht. Een goede opvolging zorgt voor verandering.”
Een effectieve RI&E bestaat dus uit meer dan inventariseren en rapporteren. De belangrijkste stap begint eigenlijk nadat het rapport is afgerond: maatregelen uitvoeren, verantwoordelijkheden bewaken en beoordelen of de risico’s daadwerkelijk voldoende zijn beheerst.
Binnen machineveiligheid kijkt Leendert Jan IJspeert vanuit die bredere benadering naar de samenhang tussen risicoanalyse, praktische beheersmaatregelen en de dagelijkse werkelijkheid op de werkvloer.
IJspeert: “Het doel is niet alleen vaststellen dat een risico bestaat, maar ervoor zorgen dat organisaties er daadwerkelijk iets mee kunnen doen. Dat vraagt om een RI&E die praktisch toepasbaar blijft en onderdeel wordt van het veiligheidsbeleid.”
RI&E laten uitvoeren én maatregelen blijven opvolgen
Risico’s op de werkvloer kun je volgens IJspeert niet aanpakken door alleen maar een RI&E uit te voeren: “Een goede RI&E geeft het inzicht, een goede opvolging zorgt voor verandering. Wil je risico’s op de werkvloer aanpakken? Dan is een combinatie van beide dus vereist.”
Waarom een RI&E niet zonder Plan van Aanpak kan legt hij als volgt uit: “Wie alleen risico’s inventariseert, weet waar mogelijke problemen zitten. Wie vervolgens maatregelen uitvoert, de voortgang bewaakt en regelmatig opnieuw naar de situatie kijkt, gebruikt de RI&E waarvoor deze bedoeld is: risico’s structureel beheersen en de veiligheid op de werkvloer verbeteren. Doe je dit niet, dan weet je dus wel wáár de risico’s zitten, maar pak je de risico’s zelf niet aan.”
Daarom hoort bij iedere RI&E een praktisch en werkbaar Plan van Aanpak. Niet als administratieve bijlage, maar als leidraad om stap voor stap van geconstateerde risico’s naar concrete verbeteringen te komen.
Neem contact op met InratoVeelgestelde vragen over RI&E
RI&E staat voor Risico-Inventarisatie & Evaluatie. Hiermee worden risico’s rondom veiligheid, gezondheid en welzijn binnen een organisatie geïnventariseerd en beoordeeld. Op basis daarvan kunnen passende maatregelen worden vastgesteld.
Omdat een inventarisatie alleen duidelijk maakt welke risico’s aanwezig zijn. De risico’s worden pas beheerst wanneer passende maatregelen daadwerkelijk worden uitgevoerd.
Het Plan van Aanpak beschrijft welke maatregelen naar aanleiding van de RI&E worden genomen, welke prioriteiten daarbij gelden en wie verantwoordelijk is voor de uitvoering.
Wanneer niet duidelijk is wie een maatregel moet uitvoeren, bestaat het risico dat noodzakelijke acties blijven liggen.
Voorbeelden zijn slijtage of veroudering van beveiligingssystemen, onvoldoende controles en onderhoud, ergonomische risico’s en onvoldoende kennis of training van medewerkers.
Medewerkers kunnen vanuit hun dagelijkse werkzaamheden waardevolle informatie geven over risico’s en de praktische bruikbaarheid van maatregelen.
Risico’s en werkomstandigheden kunnen veranderen. Daarom is het belangrijk om de situatie te blijven beoordelen en maatregelen te controleren, zeker wanneer machines of processen worden aangepast.
Gebrekkig onderhoud kan nieuwe risico’s veroorzaken of bestaande risico’s vergroten. Regelmatige controle en onderhoud zijn daarom belangrijke onderdelen van veilig machinegebruik.
Door problemen vroegtijdig te signaleren en preventieve maatregelen te nemen, kunnen risico’s op machine-uitval, reparaties en incidenten worden beperkt.
Het uitvoeren en bewaken van het Plan van Aanpak. Daarmee worden de bevindingen uit de RI&E omgezet in concrete veiligheidsverbeteringen.
