Een machine moet veilig zijn. Maar goede machinebeveiliging betekent niet automatisch dat je een machine moet omringen met hekwerken, kolommen en andere fysieke obstakels.
Sterker nog: wanneer een veiligheidsoplossing het dagelijkse werk onnodig belemmert, ontstaat er een nieuw probleem. Operators hebben minder bewegingsruimte, intern transport wordt lastiger en onderhoud kan omslachtiger worden. In de praktijk ontstaat dan soms zelfs de neiging om beveiligingen te omzeilen.
Goede machinebeveiliging begint daarom niet bij de vraag welk veiligheidscomponent je wilt plaatsen. Het begint bij de risico’s van de machine én bij de manier waarop medewerkers daadwerkelijk met die machine werken.
Het doel is duidelijk: een veilige werkplek creëren zonder het productieproces onnodig te hinderen.
In deze blog lees je de hoe je dit kan aanpakken en waar je op moet letten bij het kiezen en implementeren van machinebeveiliging.
Wat is machinebeveiliging?
Machinebeveiliging omvat de maatregelen die ervoor zorgen dat medewerkers veilig met en rondom machines kunnen werken. Daarbij gaat het onder andere om het voorkomen dat iemand in aanraking komt met bewegende of gevaarlijke delen van een machine.
Welke beveiliging daarvoor nodig is, verschilt per situatie. Een lichtscherm kan bij de ene machine een uitstekende oplossing zijn, terwijl bij een andere toepassing een veiligheidslaserscanner, veiligheidsmat, veiligheidsschakelaar of fysieke machineafscherming beter past.
Daarom bestaat er niet zoiets als één standaardoplossing voor machineveiligheid.
De juiste keuze hangt samen met het gebruik van de machine, de werkzaamheden eromheen, onderhoud, de beschikbare ruimte en de risico’s waaraan medewerkers kunnen worden blootgesteld.
Wanneer belemmert machinebeveiliging het werkproces?
Veiligheidsmaatregelen zijn noodzakelijk, maar een slecht gekozen oplossing kan de dagelijkse werkzaamheden onnodig ingewikkeld maken.
Denk bijvoorbeeld aan een machine waar grote producten worden verwerkt. Als rondom zo’n machine meerdere kolommen, hekwerken of andere fysieke beveiligingen staan, kunnen die het manoeuvreren met materialen bemoeilijken.
Ook intern transport kan er last van hebben. Een heftruck moet bijvoorbeeld een grotere bocht maken of kan bepaalde delen van de werkvloer moeilijker bereiken.
Dat betekent niet dat de beveiliging moet verdwijnen.
Het betekent dat je opnieuw moet kijken naar de vraag: past deze vorm van machinebeveiliging nog bij het werkproces?
Leendert Jan IJspeert, sales director en specialist machineveiligheid bij Inrato, kijkt daarom niet alleen naar de veiligheidsfunctie zelf. Ook de manier waarop een machine in de dagelijkse praktijk wordt gebruikt, speelt een belangrijke rol bij het bepalen van een geschikte oplossing.
Want een veiligheidsmaatregel die technisch klopt maar in de praktijk voortdurend in de weg staat, is niet automatisch de beste oplossing.
Goede machinebeveiliging begint met een risicoanalyse
Voordat je bepaalt welke veiligheidscomponenten nodig zijn, moet duidelijk zijn waar de werkelijke risico’s zitten.
Een risicoanalyse kijkt onder andere naar het normale gebruik van de machine, onderhoudswerkzaamheden, mogelijke gevaren en de manier waarop medewerkers aan risico’s worden blootgesteld.
Daarbij is het verstandig om niet alleen naar de machine op papier te kijken. Operators en onderhoudsmedewerkers weten vaak precies op welke momenten zij dicht bij de machine moeten komen, waar praktische knelpunten zitten en welke handelingen regelmatig worden uitgevoerd.
Vanuit die risico’s kun je vervolgens bepalen welke beheersmaatregelen nodig zijn.
Dat voorkomt dat machinebeveiliging wordt gebaseerd op het principe ‘we plaatsen hier voor de zekerheid een hek’. De oplossing wordt juist afgestemd op het daadwerkelijke risico. Vind je het lastig om zelf de risico’s duidelijk en objectief te bepalen? Dan kan Inrato je hierbij helpen.
Neem contact op met InratoWelke soorten machinebeveiliging zijn er?
Afhankelijk van de machine en de risicoanalyse kunnen verschillende veiligheidscomponenten worden toegepast.
Zo worden onder andere laserscanners, lichtschermen, programmeerbare veiligheidsrelais, noodstoprelais, tweehandenbediening, veiligheidsmatten, modulaire machineafscherming, veiligheidslijsten en veiligheidsschakelaars gebruikt.
Belangrijker dan het aantal beschikbare oplossingen is de keuze voor het juiste component op de juiste plaats.
Een fysieke afscherming kan bijvoorbeeld zeer geschikt zijn wanneer medewerkers tijdens het productieproces nooit in een bepaald gebied hoeven te komen. Moet een operator juist regelmatig toegang hebben tot het gebied rondom de machine, dan kan een andere vorm van detectie praktischer zijn.
Machinebeveiliging is daarom altijd een combinatie van techniek, risicoanalyse en praktijkkennis.
Machinebeveiliging zonder fysieke obstakels
Soms kan een machine veilig worden bewaakt zonder dat daarvoor op iedere plek een fysieke afscheiding nodig is.
Een veiligheidslaserscanner is daar een voorbeeld van.
In plaats van een fysieke barrière bewaakt een laserscanner een vooraf ingesteld gebied rond de machine. Binnen dat gebied kunnen verschillende zones worden geprogrammeerd.
Zo kan eerst een waarschuwingszone worden toegepast. Wanneer iemand deze zone betreedt, kan bijvoorbeeld een visueel of akoestisch waarschuwingssignaal worden gegeven.
Komt iemand vervolgens dichter bij het gevaarlijke gedeelte van de machine en betreedt hij de veiligheidszone, dan kan de machine automatisch veilig tot stilstand worden gebracht.
Hiermee ontstaat een vorm van machinebeveiliging die ingrijpt wanneer dat nodig is, terwijl de werkruimte zoveel mogelijk toegankelijk blijft.
Praktijkvoorbeeld: meer bewegingsruimte rond een glassnijmachine
Een goed voorbeeld daarvan is de situatie bij Nissink Business Glass.
Rond een bestaande glassnijmachine waren oorspronkelijk meerdere lichtschermen geplaatst. Hiervoor stonden kolommen met lichtschermen en hoekspiegels op de vloer.
Die beveiliging had een duidelijke functie, maar leverde in het dagelijkse productieproces ook beperkingen op. De kolommen vormden obstakels voor heftrucks en bij het werken met grote glasplaten.
De beveiliging simpelweg verwijderen was uiteraard geen optie. De veiligheid van de machine moest behouden blijven.
Daarom werd gekeken naar een oplossing waarmee de vloer rondom de machine zoveel mogelijk vrij kon blijven. Er werd gekozen voor de SE2L compacte veiligheidslaserscanner.
Leendert Jan IJspeert licht de werking daarvan als volgt toe:
“Scanners hebben geen kolommen op de vloer maar werken met voorgeprogrammeerde scanvelden. Bestaande objecten zoals bijvoorbeeld een bedienconsole worden tijdens de configuratie uit het scanveld geknipt zodat het veld volledig overeenkomt met de vloer en er geen gedeelten overblijven die niet gescand worden.”
Door met dergelijke scanvelden te werken, kan de beveiliging worden afgestemd op de werkelijke situatie rondom de machine.
Het resultaat bij Nissink Business Glass is meer bewegingsruimte voor medewerkers en grote glasplaten, terwijl de machinebeveiliging behouden blijft.
Bekijk hoe de veiligheidslaserscanner bij Nissink Business Glass is toegepast.
Klik op de afbeelding voor meer informatie.
Waarschuwen voordat een machine moet stoppen
Een veiligheidsoplossing hoeft bovendien niet altijd direct te betekenen dat een machine volledig stopt zodra iemand een bepaald gebied betreedt.
Bij de toepassing van verschillende scanvelden kan bijvoorbeeld eerst een waarschuwingszone worden gebruikt.
Een medewerker krijgt dan een signaal dat hij een gevaarlijk gebied nadert. Gaat hij weer achteruit, dan hoeft het productieproces niet stilgelegd te worden.
Pas wanneer de veiligheidszone daadwerkelijk wordt betreden, wordt de veiligheidsfunctie geactiveerd en komt het gevaarlijke gedeelte van de machine tot stilstand.
Afhankelijk van de toepassing is nog meer maatwerk mogelijk. Een machine kan in een eerste zone bijvoorbeeld naar een lagere snelheid worden teruggebracht en pas in een volgende veiligheidszone volledig stoppen.
Zo kan machinebeveiliging beter aansluiten op het daadwerkelijke productieproces.
Machinebeveiliging bij bestaande machines verbeteren
Machineveiligheid is niet alleen een onderwerp bij de aanschaf van nieuwe machines.
Ook bestaande machines kunnen in de loop der jaren aandacht nodig hebben. Beveiligingssystemen kunnen verouderen of slijten en de manier waarop een machine wordt gebruikt kan veranderen.
Misschien worden tegenwoordig grotere producten verwerkt. Misschien is de indeling van de productieruimte veranderd. Of er rijdt inmiddels intern transport langs een machine waar dat oorspronkelijk niet het geval was.
Ook aanpassingen aan een machine zelf kunnen gevolgen hebben voor de veiligheid.
Daarom is het verstandig om bestaande machines periodiek opnieuw te bekijken. Een beveiligingsoplossing die jaren geleden logisch was, hoeft niet automatisch nog steeds de meest geschikte oplossing te zijn.
RI&E voor machines maakt risico’s zichtbaar
Een RI&E voor machines helpt om de risico’s binnen een machinepark structureel in kaart te brengen.
Daarbij worden machines en installaties geïnventariseerd en wordt gekeken naar onder andere gebruik, onderhoud, mogelijke gevaren en blootstelling aan risico’s.
De uitkomsten vormen de basis voor passende maatregelen in een Plan van Aanpak.
Zo’n beoordeling heeft niet alleen als doel ongevallen te voorkomen. Door problemen vroegtijdig te herkennen kunnen ook machine-uitval en onnodige onderhoudskosten worden beperkt.
Daarnaast helpt een objectieve beoordeling tegen bedrijfsblindheid. Wanneer medewerkers jarenlang met dezelfde machine werken, kunnen bepaalde situaties normaal gaan voelen terwijl er wel degelijk een risico aanwezig is.
Een frisse blik van een specialist machineveiligheid kan dan waardevol zijn.
Machinebeveiliging en CE-markering
Bij nieuwe machines en bij aanpassingen aan bestaande machines kan ook CE-markering een belangrijke rol spelen.
Daarom moet een veiligheidsvraagstuk breder worden bekeken dan alleen het vervangen of toevoegen van een component.
Wanneer een machine wordt aangepast, moet worden beoordeeld wat die wijziging betekent voor de machine als geheel. Ook technische documentatie, de risicobeoordeling en de veiligheidsfuncties kunnen daarbij relevant zijn.
De komst van de Europese Machineverordening (EU 2023/1230), die de huidige Machinerichtlijn 2006/42/EG gaat vervangen, legt bovendien meer nadruk op onder andere risicobeoordeling, documentatie en veiligheid gedurende de levenscyclus van machines.
Het is daarom verstandig om machinebeveiliging niet als een los technisch onderdeel te zien, maar als onderdeel van het totale veiligheidsconcept rondom een machine.
De juiste machinebeveiliging is niet altijd méér beveiliging
Bij machineveiligheid ontstaat soms het idee dat veiliger automatisch betekent dat er meer hekwerken, meer barrières of meer veiligheidscomponenten nodig zijn.
Dat hoeft niet zo te zijn.
Het gaat erom dat de aanwezige risico’s op de juiste manier worden beheerst.
Soms betekent dat inderdaad een fysieke afscherming. In andere situaties kan een lichtscherm, veiligheidslaserscanner, veiligheidsmat of veiligheidsschakelaar een betere oplossing bieden.
Leendert Jan IJspeert combineert bij veiligheidsvraagstukken daarom kennis van machineveiligheid met de praktijksituatie rondom de machine. Niet het product staat centraal, maar de vraag welke oplossing het risico voldoende beheerst en tegelijkertijd werkbaar blijft voor operators, onderhoud en logistiek.
Juist die combinatie voorkomt dat veiligheid en productiviteit tegenover elkaar komen te staan.
Machinebeveiliging verbeteren zonder je productie onnodig te beperken
Goede machinebeveiliging beschermt medewerkers op de momenten waarop dat nodig is en geeft ruimte waar dat veilig kan.
Daarvoor moet eerst duidelijk zijn welke risico’s daadwerkelijk aanwezig zijn. Vervolgens kan worden bepaald welke veiligheidsmaatregelen en veiligheidscomponenten het beste bij de machine en het werkproces passen.
Dat kan variëren van machineafscherming en lichtschermen tot veiligheidslaserscanners, veiligheidsmatten en andere veiligheidscomponenten.
Wil je weten of de huidige machinebeveiliging binnen jouw bedrijf nog aansluit op de manier waarop er daadwerkelijk wordt gewerkt?
Laat je machine of machinepark beoordelen. Vanuit een risicoanalyse kan worden vastgesteld waar verbeteringen mogelijk zijn en welke oplossing past bij zowel de veiligheid als het productieproces.
Inrato
Wil je meer weten over de verschillende soorten machinebeveiliging of wil je hulp bij het kiezen van de juiste beveiliging voor de specifieke situatie binnen jouw bedrijf? Neem dan contact op met Inrato.
Veelgestelde vragen over machinebeveiliging
Machinebeveiliging bestaat uit maatregelen die medewerkers beschermen tegen gevaren van machines. Dat kunnen fysieke afschermingen zijn, maar ook veiligheidslaserscanners, lichtschermen, veiligheidsmatten, veiligheidsschakelaars en andere veiligheidscomponenten.
Dat hangt af van de machine, het gebruik, de werkzaamheden rondom de machine en de aanwezige risico’s. Een risicoanalyse of RI&E voor machines helpt om te bepalen welke maatregelen passend zijn.
Nee. Afhankelijk van de risico’s kunnen ook oplossingen zoals lichtschermen, veiligheidslaserscanners, veiligheidsmatten of veiligheidsschakelaars worden toegepast. Welke oplossing geschikt is, moet per machine worden beoordeeld.
Een niet-passende beveiligingsoplossing kan bewegingsruimte, intern transport, bediening of onderhoud bemoeilijken. Daarom is het belangrijk om niet alleen naar veiligheid te kijken, maar ook naar de manier waarop de machine daadwerkelijk wordt gebruikt.
Een veiligheidslaserscanner kan vooraf ingestelde zones rondom een machine bewaken zonder dat daarvoor overal fysieke kolommen nodig zijn. Hierdoor kan in geschikte toepassingen meer bewegingsruimte rondom de machine ontstaan.
Een waarschuwingszone kan een medewerker eerst waarschuwen met bijvoorbeeld licht of geluid. Bij het betreden van de veiligheidszone kan de machine automatisch veilig tot stilstand worden gebracht. De precieze uitvoering is afhankelijk van de toepassing.
Ja. Bestaande machines kunnen opnieuw worden beoordeeld en waar nodig van andere of aanvullende veiligheidscomponenten worden voorzien. Daarbij moet ook worden gekeken naar de gevolgen van de aanpassing voor de machine en eventuele CE-verplichtingen.
Een RI&E brengt de risico’s van machines en werkzaamheden in kaart. Op basis daarvan kunnen passende beheersmaatregelen worden opgenomen in een Plan van Aanpak. Hierdoor ontstaat een onderbouwde basis voor het verbeteren van machineveiligheid.
Ja, dat kan. Zeker bij nieuwe machines en aanpassingen aan bestaande machines kunnen risicobeoordeling, technische documentatie en CE-markering relevant zijn. Daarom is het verstandig om veiligheidsaanpassingen niet los van het totale machineconcept te beoordelen.
Begin met het inventariseren van de machines en de aanwezige risico’s. Kijk daarbij niet alleen naar normaal gebruik, maar ook naar onderhoud, storingen en de manier waarop medewerkers rondom de machine werken. Vanuit die beoordeling kunnen passende veiligheidsmaatregelen worden gekozen.
