Wat doe je als medewerkers veiligheidsmaatregelen omzeilen?

Veilig werken staat bij jouw bedrijf hoog in het vaandel; veiligheidsafschermingen zijn geplaatst en machines zijn voorzien van afschermingen, noodstops, veiligheidsschakelaars en andere beveiligingen om de medewerkers optimaal te kunnen beschermen. Wat doe je dan als je merkt werknemens veiligheidsmaatregelen omzeilen, uitschakelen of simpelweg niet gebruiken?

Lees deze blog en krijg inzicht in hoe je ervoor zorgt dat veiligheidsmaatregelen ook echt opgevolgd worden.

Waarom omzeilen medewerkers veiligheidsmaatregelen?

Een medewerker zal nooit bewust het risico opzoeken gewond te raken of een gevaarlijke situatie te veroorzaken, maar waarom houdt hij dan bewust beveiliging buiten werking, wordt een afscherming (tijdelijk) verwijderd of een werkwijze zo aangepast dat deze steeds verder afwijkt van de oorspronkelijke veiligheidsinstructies?

Wie veilig werken met machines structureel wil verbeteren, moet onderzoeken waarom een beveiliging wordt omzeild en of de huidige veiligheidsmaatregelen in de dagelijkse praktijk voor medewerkers ook daadwerkelijk werkbaar zijn of juist zorgen voor omslachtige handelingen.

Dit onderzoeken en verbeteren doe je door het een Risico-Inventarisatie & Evaluatie (RI&E) uit te voeren.

Veilig werken met machines begint bij inzicht in het risico

Stap één van een goed RI&E begint bij het herkennen van de gevaren die op de werkvloer aanwezig zijn. Met een RI&E voor machines worden risico’s rondom het gebruik van machines daarom systematisch inzichtelijk gemaakt.

Daarbij is het belangrijk om niet alleen naar de machine zelf te kijken. Ook het daadwerkelijke gebruik, onderhoud, mogelijke gevaren en de blootstelling van medewerkers aan die gevaren horen bij de beoordeling.

Betrek medewerkers om omzeiling te voorkomen

Medewerkers spelen hierin een belangrijke rol. Zij werken dagelijks met de machine en weten daardoor vaak precies welke handelingen lastig zijn, waar vertraging ontstaat en welke situaties in de praktijk anders verlopen dan op papier staat beschreven. Het betrekken van medewerkers bij een RI&E kan daarom waardevolle inzichten opleveren voor het kiezen van de juiste beschermingsmaatregelen.

Wanneer een veiligheidsvoorziening regelmatig wordt omzeild, is het belangrijk om verder te kijken dan alleen het gedrag van de medewerker.

Een veiligheidsmaatregel kan door de medewerker bijvoorbeeld als onpraktisch worden ervaren tijdens productie, reiniging, onderhoud of het oplossen van een storing. Ook onvoldoende kennis en training of het niet juist opvolgen van veiligheidsprocedures kunnen tot gevaarlijke situaties leiden.

Juist deze risico’s worden regelmatig onderschat. Hetzelfde geldt voor slijtage of veroudering van beveiligingssystemen en onvoldoende periodieke controle en onderhoud. Er zijn twee relevante vragen die gesteld moeten worden: 

1. Waarom houdt deze medewerker zich niet aan de veiligheidsmaatregel?

    

2. Waarom ontstaat tijdens het normale werk blijkbaar de behoefte om deze veiligheidsmaatregel te omzeilen?

Het verschil tussen de beide vragen is belangrijk. Het eerste leidt al snel tot een waarschuwing. Het tweede kan leiden tot een structureel veiligere machine en werkwijze.

Onderzoek hoe medewerkers werkelijk met de machine werken

Een machine kan op papier veilig zijn ingericht, terwijl de dagelijkse praktijk een ander beeld laat zien. Observeer daarom hoe werkzaamheden werkelijk worden uitgevoerd. Kijk niet alleen naar normale productie, maar ook naar momenten waarop medewerkers moeten ingrijpen. Denk aan onderhoud, schoonmaak, het verhelpen van storingen, het wisselen van materiaal en andere handelingen rondom de machine.

Juist tijdens afwijkende werkzaamheden kunnen andere risico’s ontstaan dan tijdens de normale productie. Een goede risicoanalyse koppelt deze praktijksituaties aan de veiligheidsmaatregelen die nodig zijn. Inrato werkt daarbij vanuit het principe dat de risicoanalyse en de specifieke wettelijke eisen moeten worden gekoppeld aan passende veiligheidscomponenten.

Controleer of de gekozen machinebeveiliging praktisch werkt

Veilig werken met machines betekent niet automatisch dat iedere machine zoveel mogelijk veiligheidscomponenten moet krijgen. De beveiliging moet passen bij het specifieke risico en bij de toepassing.

Er bestaan veel verschillende oplossingen voor machineveiligheid. Denk bijvoorbeeld aan lichtschermen, laserscanners, veiligheidsmatten, veiligheidslijsten, noodstoprelais, veiligheidsschakelaars, tweehandenbediening, hold-to-run-schakelaars en fysieke machineafscherming. Iedere veiligheidscomponent heeft een eigen taak en toepassing.

Wanneer medewerkers een beveiliging steeds opnieuw omzeilen, moet daarom ook worden onderzocht of de gekozen oplossing goed aansluit op het werkproces.

Een beveiligingsmaatregel die theoretisch correct is maar tijdens normaal gebruik voortdurend problemen veroorzaakt, verdient opnieuw aandacht in de risicoanalyse.

Maak omzeilen onderdeel van de RI&E voor machines

Wanneer bekend is dat een veiligheidsvoorziening wordt omzeild, heb je belangrijke informatie over een bestaand risico.

Neem die situatie daarom mee in de RI&E voor machines. Leg vast wat er gebeurt, tijdens welke werkzaamheden dit gebeurt en welk gevaar daardoor ontstaat. Bepaal vervolgens welke beheersmaatregel nodig is en neem deze op in het Plan van Aanpak.

Een praktische RI&E bestaat uit het identificeren en inventariseren van machines en installaties, het beoordelen van risico’s en het vastleggen van passende maatregelen. Daarbij moeten verantwoordelijkheden en haalbare termijnen duidelijk worden vastgelegd. Ook regelmatige opvolging en communicatie binnen het team zijn belangrijk.

Zo verandert een incident of onveilige gewoonte in concrete informatie waarmee de machineveiligheid kan worden verbeterd.

Alleen een werkinstructie is niet altijd voldoende

Werkinstructies en training blijven belangrijk. Medewerkers moeten weten welke risico’s aanwezig zijn en hoe zij een machine veilig moeten bedienen.

Maar wanneer dezelfde beveiliging telkens opnieuw wordt omzeild, is alleen opnieuw instrueren niet automatisch de oplossing.

Het is dan verstandig om ook naar de technische en organisatorische situatie te kijken. Is het gevaar voldoende afgeschermd? Is de juiste veiligheidscomponent toegepast? Wordt de machine voldoende gecontroleerd en onderhouden? Zijn medewerkers adequaat geïnstrueerd? En sluit de voorgeschreven werkwijze aan op wat tijdens productie en onderhoud daadwerkelijk nodig is?

Inrato biedt onder andere toetsing van werkinstructies, trainingen rondom veiligheidsbeleid, periodieke keuring van arbeidsmiddelen, RI&E voor machines en CE-markering.

Veilig werken met machines vraagt om periodieke aandacht

Machineveiligheid is geen eenmalig project. Machines slijten. Beveiligingssystemen kunnen verouderen. Werkprocessen veranderen en machines kunnen worden aangepast. Ook medewerkers ontwikkelen in de praktijk nieuwe routines.

Daarom zijn regelmatige controles en onderhoud belangrijk. Het RI&E-whitepaper benoemt het ontbreken daarvan expliciet als een risico dat regelmatig wordt onderschat.

Daarnaast wordt binnen de komende Europese Machineverordening meer nadruk gelegd op veiligheidsaspecten gedurende de volledige levenscyclus van machines, waaronder onderhoud en modificaties. Ook risicobeoordelingen en verantwoordelijkheden rondom machineveiligheid krijgen nadrukkelijk aandacht.

Dat maakt het nog belangrijker om niet alleen bij aanschaf of ingebruikname over veiligheid na te denken.

Van aanspreken naar structureel veiliger werken

Wanneer een medewerker bewust een veiligheidsmaatregel uitschakelt, moet daar uiteraard op worden gehandeld. Een gevaarlijke situatie laten voortbestaan is geen optie. Maar de grootste veiligheidswinst ontstaat wanneer vervolgens wordt onderzocht waardoor het gedrag is ontstaan.

Ga met medewerkers in gesprek. Observeer het daadwerkelijke gebruik van de machine. Beoordeel opnieuw de risico’s. Controleer of de bestaande veiligheidsvoorzieningen passen bij de werkzaamheden en leg noodzakelijke verbeteringen vast in het Plan van Aanpak. Daarmee voorkom je dat dezelfde situatie later opnieuw ontstaat.

De aanpak van Inrato richt zich daarbij op een praktische combinatie van risico-inventarisatie, passende technische oplossingen en werkbare veiligheidsmaatregelen. Het doel is niet een machine die alleen op papier veilig is, maar een werkomgeving waarin medewerkers ook tijdens hun dagelijkse werkzaamheden veilig met machines kunnen werken.

Veilig werken met machines begint op de werkvloer

Een omzeilde beveiliging is uiteindelijk een belangrijk signaal. Het laat zien dat er verschil bestaat tussen de veiligheidsmaatregel zoals deze is bedacht en de manier waarop een machine daadwerkelijk wordt gebruikt. Wie dat signaal serieus onderzoekt, krijgt de mogelijkheid om niet alleen het gedrag te corrigeren, maar het achterliggende risico structureel aan te pakken.

Met een objectieve RI&E voor machines worden gevaren inzichtelijk gemaakt en kunnen passende beheersmaatregelen worden vastgesteld. Dat helpt om ongevallen te voorkomen en tegelijkertijd een praktisch uitvoerbare manier van werken te creëren.

Wil je weten of de veiligheidsmaatregelen rondom jouw machines nog aansluiten op de praktijk? Laat de machines, werkwijzen en bestaande beveiligingen dan beoordelen en vertaal de bevindingen naar een concreet Plan van Aanpak.