Een tweehandenbediening is een veiligheidscomponent voor machineveiligheid waarbij twee contacten met twee handen gelijktijdig bediend moeten worden. Misschien klinkt dat als overbodig, maar juist deze vorm van machinebeveiliging voorkomt bedrijfsongevallen waarbij handen en/of vingers van werknemers verloren gaan.
In deze blog lees je in hoe dit systeem werkt, in welke situaties je de tweehandenbediening nodig hebt en hoe Inrato je kan helpen bij de implementatie binnen de RI&E.
Wat doet een tweehandenbediening voor machineveiligheid
De tweehandenbediening is een beveiligingsoplossing waarbij een machine pas start als de operator gelijktijdig twee bedieningsorganen activeert. Door beide handen nodig te maken voor de bediening, wordt voorkomen dat de operator de machine met één hand start terwijl de andere hand nog in de risicozone zit. Hierdoor wordt het risico op verdrukking of afsnijding van handen en/of vingers weggenomen. Het systeem is beveiligd tegen manipulatie zodat de tweehandenbediening niet omzeilt kan worden.
Wanneer kies je voor tweehandenbediening
Tweehandenbediening is aan te raden wanneer een operator bewust een handeling moet starten in een risicozone, waarbij het risico zich rond dat startmoment bevindt. De tweehandenbediening is in bedrijven waarbij bijvoorbeeld handmatig materialen in machines worden ingevoerd dus een ontzettend belangrijke onderdeel binnen het plan voor machineveiligheid.
Hoewel de tweehandenbediening dé oplossing is om handen en vingers te beschermen, maakt het systeem altijd onderdeel uit van een groter veiligheidsplan. Inrato begint daarom altijd met het maken van een RI&E, waarbij álle risico’s zorgvuldig in kaart gebracht worden. Nadat Inrato de risico’s duidelijk en overzichtelijk gedocumenteerd heeft, wordt er gekeken waar de tweehandenbediening nodig is en welke veiligheidscomponenten er eventueel nog meer nodig zijn om werknemers een veilige werkomgeving te garanderen.
Is tweehandenbediening voldoende?
Tweehandenbediening is een heel goed en prettig systeem om bedrijfsongevallen te voorkomen, maar is niet in elke situatie voldoende. Zeker als de gevarenzone ook op andere momenten bereikbaar is, of wanneer het risico verder gaat dan alleen het starten van een beweging, zijn er aanvullende maatregelen nodig.
Extra aandacht is nodig wanneer:
- de machine ook na de start nog gevaar oplevert
- onderhoud of storingen extra risico’s veroorzaken
- meerdere medewerkers toegang hebben tot de machine
- bestaande beveiliging verouderd of onvolledig is
- manipulatie of onjuist gebruik mogelijk is
Tweehandenbediening en RI&E voor machines
Een goede keuze voor tweehandenbediening begint niet bij de knop, maar bij de risicoanalyse.
Een praktische RI&E voor machines start met het inventariseren van machines en installaties, gevolgd door een gedetailleerde risicobeoordeling op gebruik, onderhoud, mogelijke gevaren en blootstelling aan risico’s. Daarbij is ook de inbreng van medewerkers belangrijk, omdat zij de praktijk kennen.
Dat maakt RI&E direct relevant voor tweehandenbediening. Een organisatie moet eerst vaststellen:
- welk risico beheerst moet worden
- op welk moment dat risico ontstaat
- welke maatregel technisch en praktisch passend is
- of aanvullende maatregelen nodig zijn
Pas daarna kun je onderbouwen of tweehandenbediening de juiste oplossing is.
Tweehandenbediening en CE-markering
Tweehandenbediening staat niet los van CE-markering en machinebeoordeling. Binnen Inrato’s dienstverlening hangen machineveiligheid, RI&E en CE-markering nadrukkelijk met elkaar samen.
Dat belang wordt alleen maar groter door de nieuwe Europese machineverordening. De eisen rond machineveiligheid worden aangescherpt, risicobeoordelingen wegen zwaarder en dat veiligheid wordt nadrukkelijk over de hele levenscyclus van de machine bekeken, inclusief onderhoud en modificaties.
Dat betekent in de praktijk:
- beveiligingskeuzes moeten goed onderbouwd zijn
- documentatie moet actueel zijn
- aanpassingen aan bestaande machines vragen om nieuwe beoordeling
- veiligheid moet niet alleen tijdens normaal gebruik, maar ook bij afwijkende situaties aantoonbaar zijn geregeld
Veelgemaakte fouten bij tweehandenbediening
Bedrijven maken vaak dezelfde fouten bij de keuze voor tweehandenbediening.
Tweehandenbediening kiezen zonder risicoanalyse
De meest voorkomende fout is denken vanuit een product in plaats van vanuit het risico. De meest passende maatregelen komen voort uit RI&E, risicobeoordeling en praktische analyse.
Alleen kijken naar normaal gebruik
Veel organisaties beoordelen alleen de productiehandeling. Maar risico’s ontstaan ook tijdens schoonmaak, onderhoud, omstellen en storingen. Juist daar vraagt de nieuwe machineverordening extra aandacht voor.
Vertrouwen op bestaande beveiliging
Beveiliging kan verouderen, slijten of niet meer passen bij het huidige gebruik.
Te weinig aandacht voor instructie
Een technische maatregel werkt alleen goed als medewerkers weten hoe ze ermee moeten werken. Onvoldoende kennis en training vergroten het risico op onveilig gedrag of verkeerd gebruik.
Tweehandenbediening laten beoordelen door Inrato
Inrato is een specialist op het gebied van veiligheid rondom machines, CE-markering, RI&E en praktische veiligheidsverbetering. Dat betekent dat Inrato niet alleen kijkt naar een losse veiligheidscomponent, maar naar de vraag welke maatregel in jouw bedrijf echt passend is.
Bij vraagstukken rond tweehandenbediening kan Inrato ondersteunen met:
- beoordeling van machineveiligheid
- RI&E voor machines
- advies over passende veiligheidscomponenten
- ondersteuning bij CE-markering
- beoordeling van bestaande machines en machineaanpassingen
Daarmee voorkom je dat tweehandenbediening wordt toegepast als standaardoplossing, terwijl de praktijk om een bredere veiligheidsaanpak vraagt.
Expert Leendert Jan IJspeert over machineveiligheid
“goede machineveiligheid begint niet bij een product, maar bij het begrijpen van het risico”
Leenderd Jan IJspeert, expert bij Inrato, is duidelijk in zijn visie op tweehandenbediening voor machineveiligheid: “Tweehandenbediening is een goed werkend systeem en kan in veel situaties een effectieve oplossing zijn, maar alleen wanneer deze past bij de machine, de gebruiker en het volledige werkproces.” Volgens hem begint goede machineveiligheid niet bij een product, maar bij het begrijpen van het risico.
Hij vindt het dan ook belangrijk dat elke situatie objectief beoordeeld wordt, dat bedrijven een praktisch advies krijgen en dat veiligheid niet alleen op papier klopt, maar ook echt op de werkvloer werkt.
Tweehandenbediening als onderdeel van een complete veiligheidsaanpak
“Tweehandenbediening kan een sterke maatregel zijn binnen machineveiligheid. Maar de echte vraag is niet of deze oplossing beschikbaar is. De echte vraag is of deze oplossing het risico in jouw situatie aantoonbaar en praktisch beheerst.”
Daarvoor moeten we volgens hem verder kijken dan alleen de bediening. “Denk aan RI&E, CE-markering, onderhoud, instructie, documentatie en de totale machinefunctie. Precies daar ligt de meerwaarde van Inrato: van risico naar een werkbare en onderbouwde veiligheidsoplossing.”
Neem contact op met InratoVeelgestelde vragen over tweehandenbediening voor machineveiligheid
Tweehandenbediening is een beveiligingsoplossing waarbij een machine pas start als de operator gelijktijdig twee bedieningsorganen activeert.
Om te voorkomen dat de handen van de operator zich tijdens het starten van een gevaarlijke beweging in de gevarenzone bevinden.
Nee. Dat hangt af van het risico, de machine en de rest van het veiligheidsconcept.
Vooral wanneer een operator handmatig een cyclus start en het risico zich rond dat startmoment bevindt.
Ja. In een RI&E wordt bepaald welke risico’s aanwezig zijn en welke beheersmaatregelen passend zijn
Ja. Beveiligingsmaatregelen maken deel uit van de veiligheidsbeoordeling en documentatie van machines
Dat kan, maar moet altijd worden beoordeeld in relatie tot het bestaande veiligheidsniveau en eventuele wijzigingen aan de machine.
Geen risicoanalyse uitvoeren, alleen naar normaal gebruik kijken, oude beveiliging vertrouwen en medewerkers onvoldoende instrueren.
Omdat machines, beveiliging en gebruik in de loop van de tijd veranderen, en daardoor nieuwe risico’s kunnen ontstaan
Inrato ondersteunt met machineveiligheidsadvies, RI&E, CE-markering en beoordeling van passende veiligheidsmaatregelen
