Werken met machines blijft één van de grootste risico’s op de werkvloer. Uit onderzoek van de Inspectie SZW blijkt dat ongeveer 25% van alle arbeidsongevallen ontstaat door werken met niet goed beveiligde machines. In de oplossingen voor machineveiligheid speelt het veiligheidslichtscherm een belangrijke rol: het beschermt medewerkers zónder de productie onnodig te vertragen.
In deze blog lees je:
- wat een lichtscherm is
- wanneer je een lichtscherm inzet
- typische toepassingen rond machines
- hoe een lichtscherm past in RI&E en de nieuwe machineverordening
- hoe Inrato je helpt het juiste systeem te kiezen
Wat is een lichtscherm in de machineveiligheid?
Een lichtscherm is een contactloos beveiligingssysteem dat een onzichtbare muur van lichtstralen vormt. Zodra iemand met het lichaam, zoals een hand of arm, deze bundel onderbreekt, wordt een veiligheidsfunctie geactiveerd en komt de gevaarlijke beweging van de machine tot stilstand.
In de praktijk werkt een lichtscherm vaak samen met andere veiligheidscomponenten, zoals veiligheidsrelais of programmeerbare veiligheidsrelais, noodstoprelais en andere veiligheidscomponenten zoals veiligheidsmatten, modulaire afscherming en veiligheidslijsten.
Inrato levert lichtschermen als onderdeel van een totaaloplossing voor machineveiligheid, waarbij de juiste componenten worden gekozen op basis van risicoanalyse en wettelijke eisen.
Wanneer kies je voor een lichtscherm?
Verschillende machines en zones vragen om verschillende (combinaties van) veiligheidssystemen. Een lichtscherm gebruik je wanneer je:
- veel handmatige ingrepen hebt
Bijvoorbeeld bij het bijvullen, positioneren of uitnemen van producten in een machine. Een vast hekwerk zou hier te beperkend zijn. - een vrije doorgang nodig hebt
Denk aan palletinvoer, doorvoeropeningen of grote productformaten. Met een lichtscherm blijft de opening vrij, maar toch beveiligd. - snelle toegang tot de gevarenzone wilt
Operators kunnen direct ingrijpen als dat nodig is. Zodra zij de zone betreden, staat de machine veilig stil. - combinatie maakt met andere beveiligingen
Een lichtscherm is vaak onderdeel van een bredere oplossing, met bijvoorbeeld een modulaire machineafscherming, veiligheidsmatten of detectiematten en veiligheidslijsten en bumpers (bijvoorbeeld bij AGV’s).
Het grote voordeel: veiligheid zonder fysieke barrière. De productiviteit blijft hoog, terwijl je voldoet aan de eisen voor machineveiligheid.
Typische toepassingen van lichtschermen rond machines
Pers- en stansmachines
Bij persen, stansmachines en ponslijnen is het risico op knel- en pletgevaar groot. Daarom worden lichtschermen in deze situaties vaak gebruikt om de toevoerzone te beveiligen en te voorkomen dat handen in de persruimte komen terwijl operators toch snel en ergonomisch kunnen werken.
In veel gevallen wordt een lichtscherm gecombineerd met een tweehandenbediening en veiligheidsrelais, zodat de machine alleen kan bewegen als aan alle veiligheidsvoorwaarden zijn voldaan.
Robotcellen en handling-systemen
Bij robotcellen, palletisers of pick-and-place systemen wordt vaak gekozen voor een combinatie van modulaire machineafscherming, lichtschermen en eventueel laserscanners.
Bijvoorbeeld deels afschermende hekken, waarbij de in- en uitvoer van producten beschermd wordt door lichtschermen en in het geval van mobiele of flexibele zones laserscanners de veiligheid garanderen.
Zo blijven de gevarenzones afgeschermd, maar kunnen producten automatisch in- en uitgaan zonder dat hekken telkens geopend hoeven te worden.
Verpakkingslijnen en transportbanen
Op verpakkingslijnen of transportbanen worden lichtschermen o.a. gebruikt op de overgangen tussen verschillende machines en bij de invoer- en uitvoeropeningen waar geen vast hekwerk mogelijk is. Om de veiligheid te kunnen garanderen zonder onnodige productievertraging te veroorzaken, worden lichtschermen ook ingezet op operatorposities waar regelmatig moet worden ingegrepen.
In combinatie met signalisatie (bijvoorbeeld signaaltorens) kan duidelijk worden gemaakt of de lijn veilig te betreden is en in welke status het proces zich bevindt.
AGV-omgevingen en logistiek
Waar AGV’s (automatisch geleide voertuigen) en andere interne transportsystemen worden toegepast, levert Inrato o.a. AGV-veiligheidssystemen, bumpers en signaleringen.
Lichtschermen worden in deze situaties ingezet om ondermeer laad- en lossituaties te beveiligen. Vrije doorgangen kunnen m.b.v. lichtschermen bewaakt worden zonder fysieke barrières en zones waar AGV en mens elkaar ontmoeten worden door de lichtschermen veilig gehouden worden.
Lichtschermen, RI&E en de nieuwe machineverordening
Omdat machineveiligheid begint bij een goede risico-inventarisatie (RI&E), ondersteunt Inrato bedrijven bij het maken van een objectieve RI&E, waarbij alle gevaren rond machines in kaart worden gebracht en passende beheersmaatregelen worden geadviseerd.
Met de nieuwe Europese machineverordening (EU 2023/1230) worden de eisen rondom machineveiligheid verder aangescherpt en uitgebreid. Zo worden er:
- strengere eisen gesteld aan risicobeoordeling;
- meer nadruk gelegd op veiligheid gedurende de volledige levenscyclus van de machine;
- aanvullende verplichtingen gesteld voor documentatie, CE-markering en beoordeling.
Een goed ontworpen lichtscherm-oplossing helpt je aantoonbare risico’s te reduceren en aan de (nieuwe) wettelijke eisen te voldoen. Waardoor de kans op bedrijfsongevallen, aansprakelijkheid en boetes verkleind worden.
De rol van Leendert Jan IJspeert als specialist machineveiligheid
Binnen Inrato is Leendert Jan IJspeert een belangrijke inhoudelijke sparringpartner op het gebied van machineveiligheid. Door dagelijks te werken met vraagstukken rondom RI&E, CE-markering en praktische machinebeveiliging, helpt hij bedrijven om theorie en praktijk aan elkaar te koppelen.
In de praktijk betekent dit dat hij meekijkt naar:
- de bestaande of nieuwe machineopstelling;
- de risico’s per werkplek;
- de keuze tussen lichtschermen, hekken, veiligheidsmatten, laserscanners of combinaties daarvan;
- en de impact hiervan op productie, onderhoud en bediening.
Zo ontstaat geen “papieren” oplossing, maar een praktische beveiliging die door operators geaccepteerd én gebruikt wordt.
Neem gratis en vrijblijvend contact opHoe kies je het juiste lichtscherm voor jouw machine?
Bij het selecteren van een lichtscherm spelen meerdere factoren een rol. In grote lijnen let je op:
- Type detectie
Moet het lichtscherm vingers, handen of een heel lichaam detecteren? De resolutie van het lichtscherm bepaalt wat er wordt opgemerkt. - Veiligheidsafstand
Op basis van de snelheid van de machine en de stoptijd wordt berekend op welke afstand het lichtscherm moet staan om een veilige stop te garanderen. - Bereik en hoogte
Hoe breed is de opening en hoe hoog moet de beveiligde zone zijn? Dit bepaalt de hoogte en het aantal straalvelden. - Omgevingsinvloeden
Denk aan stof, vocht, reiniging, temperatuur en reflecties. Inrato is gewend om oplossingen te leveren voor uiteenlopende omgevingen, van voeding tot zware industrie. - Integratie in het veiligheidsconcept
Lichtschermen worden vaak gekoppeld aan:- veiligheidsrelais of programmeerbare veiligheidsrelais;
- noodstopknoppen en noodstoprelais;
- andere beveiligingsmiddelen zoals veiligheidsmatten, modulaire afscherming en trapped key-systemen.
- Signalisatie en gebruikservaring
Door slimme signalering (bijvoorbeeld LED-signaalgevers of signaaltorens) zien operators meteen of de machine veilig is om te betreden of te starten.
Omdat geen werkvloer hetzelfde is, helpt Inrato je om deze punten te vertalen naar een concreet voorstel, passend bij jouw installatie en de geldende normen.
Bekijk de verschillende lichtschermenLichtscherm toepassen in jouw productieomgeving
Een lichtscherm is geen los product, maar een onderdeel van een totaal veiligheidsconcept. Inrato biedt daarom niet alleen lichtschermen, maar ook:
- diverse andere oplossingen om machineveiligheid te garanderen, zoals veiligheidsmatten, modulaire afscherming, laserscanners en noodstopcomponenten;
- ondersteuning bij RI&E en CE-markering van machines;
- advies over de nieuwe machineverordening en de praktische gevolgen voor jouw machinepark.
Samen met een specialist als Leendert Jan IJspeert kun je stap voor stap bekijken waar lichtschermen de meeste waarde toevoegen: maximale veiligheid, minimale hinder voor het proces.
Meer informatie over lichtschermen en machineveiligheid
Inrato geeft u ondersteuning bij o.a. RI&E, CE-markering en de nieuwe machineverordening. Met een vast aanspreekpunt kunt u altijd terecht met vraagstukken over de machineveiligheid binnen uw bedrijf.
Veelgestelde vragen
Een lichtscherm gebruik je om toegang tot een gevaarlijke zone van een machine contactloos te beveiligen. Zodra iemand de lichtstralen doorbreekt, krijgt de machine een stop- of veiligheidsfunctie. Typisch bij persen, robotcellen, verpakkingslijnen en logistieke systemen.
Een hekwerk vormt een fysieke barrière en is zeer robuust, maar minder flexibel bij veel handelingen. Een lichtscherm laat de doorgang vrij en reageert zodra iemand de zone betreedt. Vaak is de beste oplossing een combinatie van modulaire afscherming en lichtschermen.
Meestal niet als enige maatregel. Een lichtscherm is één van de veiligheidscomponenten binnen een breder pakket aan maatregelen, bepaald op basis van een RI&E en de eisen uit de machineverordening.
De veiligheidsafstand hangt af van:
- stoptijd van de machine;
- snelheid waarmee iemand de zone kan betreden;
- soort detectie (vinger, hand, lichaam).
Dit wordt berekend in het kader van de risicobeoordeling. Inrato kan dit voor je uitwerken in combinatie met de RI&E van je machines.
Ja, dat is juist gebruikelijk. Vaak wordt een lichtscherm gecombineerd met:
- veiligheidsrelais of programmeerbare veiligheidsrelais;
- noodstopschakelaars;
- veiligheidsmatten, bumpers of veiligheidslijsten;
- modulaire afscherming en trapped key-systemen.
In de voedsel- en farmaceutische industrie gelden strenge hygiëne-eisen. Inrato levert daar nu al oplossingen met IP69K-bescherming bij signalisatie, speciaal ontwikkeld voor intensieve reiniging. Op vergelijkbare wijze wordt bij lichtschermtoepassingen rekening gehouden met schoonmaak, vocht en chemicaliën.
In de voedsel- en farmaceutische industrie gelden strenge hygiëne-eisen. Inrato levert daar nu al oplossingen met IP69K-bescherming bij signalisatie, speciaal ontwikkeld voor intensieve reiniging. Op vergelijkbare wijze wordt bij lichtschermtoepassingen rekening gehouden met schoonmaak, vocht en chemicaliën.
De RI&E brengt gevaren rond machines in kaart. Op basis daarvan worden beheersmaatregelen gekozen, zoals lichtschermen, hekken of andere beveiligingen. Inrato kan de RI&E Machines uitvoeren en direct adviseren welke lichtschermoplossing het beste aansluit op de gevonden risico’s.
Signalisatie – bijvoorbeeld met LED-signaalgevers of signaaltorens – maakt voor operators direct zichtbaar:
- of de machine veilig is om te betreden;
- of er een storing of alarm actief is. Dit verhoogt de begrijpelijkheid van de beveiliging en voorkomt misverstanden of onveilige resets.
- advies en selectie van het juiste lichtscherm;
- integratie met andere veiligheidscomponenten;
- ondersteuning bij RI&E, CE-markering en de nieuwe machineverordening;
- en de begeleiding van een specialist als Leendert Jan IJspeert als vast aanspreekpunt voor jouw machineveiligheidsvraagstuk.
